جرایم پزشکی به تخلفها و اقداماتی گفته میشود که بر اثر بیاحتیاطی، بیمبالاتی، رعایت نکردن مقررات یا انجام ندادن وظایف حرفهای، به بیمار آسیب وارد میکنند. البته هر نتیجه نامطلوب درمانی لزوماً قصور پزشکی محسوب نمیشود و برای اثبات مسئولیت پزشک، رابطه میان رفتار او و خسارت ایجادشده باید بررسی شود.
آشنایی با جرایم پزشکی در قانون برای بیماران و کادر درمان اهمیت دارد؛ زیرا در صورت بروز آسیب، امکان مطالبه خسارت و دیه از مسیر قانونی وجود دارد. پزشکان و سایر اعضای کادر درمان نیز میتوانند برای کاهش ریسک مالی از بیمه مسئولیت حرفه ای پزشکان و بیمه مسئولیت حرفه ای پیراپزشکان استفاده کنند.
جرایم پزشکی (تقصیر پزشکی) چیست؟
تقصیر پزشکی زمانی مطرح میشود که پزشک یا ارائهدهنده خدمات درمانی در انجام وظایف حرفهای خود مرتکب بیاحتیاطی، بیمبالاتی، رعایت نکردن مقررات یا مهارت نداشتن شود و این رفتار به بیمار آسیب وارد کند.
برای مثال، تجویز داروی نامناسب، رعایت نکردن اصول پزشکی یا انجام اقدامات درمانی برخلاف ضوابط حرفهای، در صورت اثبات رابطه میان این رفتار و آسیب بیمار، میتواند موجب مسئولیت پزشک شود.
بنابراین صرف اینکه نتیجه درمان مطابق انتظار بیمار نبوده است، برای اثبات جرم پزشکی کافی نیست و موضوع باید توسط مراجع تخصصی بررسی شود.
مصادیق قانونی تقصیر پزشکی
قانون برای مسئولیت پزشکان در شرایط مختلف مقرراتی در نظر گرفته است. در صورتی که پزشک در انجام اقدامات درمانی مرتکب تقصیر شود و این تقصیر موجب آسیب به بیمار شود، ممکن است مسئول جبران خسارت و پرداخت دیه باشد.
در بررسی پرونده، عواملی مانند رعایت موازین فنی و علمی، وضعیت بیمار، شرایط اورژانسی و میزان تأثیر رفتار پزشک در ایجاد آسیب اهمیت دارد. به همین دلیل تشخیص تقصیر پزشکی معمولاً بدون بررسی تخصصی امکانپذیر نیست.
انواع جرایم پزشکی
تقصیرهای پزشکی میتوانند در شرایط مختلف و به شکلهای متفاوتی اتفاق بیفتد.
برخی از مهمترین موارد عبارتاند از:
- بیاحتیاطی در انجام اقدامات درمانی
- بیمبالاتی و رعایت نکردن اصول حرفهای
- نداشتن مهارت کافی برای انجام یک اقدام پزشکی
- رعایت نکردن مقررات و نظامات پزشکی
- تجویز یا مصرف نادرست دارو
- انجام اقدامات درمانی بدون رعایت استانداردهای لازم
- ایجاد آسیب جسمی یا فوت بیمار در نتیجه تقصیر
نوع تخلف و میزان مسئولیت پزشک با توجه به شرایط هر پرونده و نظر کارشناسی تعیین میشود. برای آشنایی بهتر با مهمترین مصادیق قصور پزشکی، میتوان انواع آن و پیامدهای احتمالی هر مورد را به شکل زیر خلاصه کرد:
| نوع قصور یا تقصیر پزشکی | نمونه موارد | پیامد احتمالی |
|---|---|---|
| بیاحتیاطی | انجام نادرست یک اقدام درمانی یا جراحی | آسیب جسمی یا تشدید بیماری |
| بیمبالاتی | رعایت نکردن اقدامات و مراقبتهای ضروری | ایجاد عارضه یا خسارت به بیمار |
| نداشتن مهارت کافی | انجام اقدام تخصصی بدون مهارت لازم | آسیب یا نقص عضو |
| رعایت نکردن مقررات | عمل نکردن به ضوابط و استانداردهای پزشکی | مسئولیت قانونی و انتظامی |
| خطای دارویی | تجویز یا مصرف نادرست دارو | مسمومیت، عارضه یا آسیب جسمی |
| قصور منجر به فوت | کوتاهی مؤثر در روند درمان | امکان مطالبه دیه و سایر مجازاتهای قانونی |
شرایط احراز جرایم پزشکی چیست؟
برای اینکه قصور یا تقصیر پزشکی قابل پیگیری باشد، معمولاً باید چند موضوع مهم بررسی و اثبات شود.
مهمترین موارد عبارتاند از:
- وجود وظیفه حرفهای: پزشک یا کادر درمان باید در قبال بیمار وظیفه درمانی داشته باشد.
- وقوع تخلف یا تقصیر: باید مشخص شود که اصول حرفهای یا مقررات مربوط رعایت نشده است.
- ایجاد خسارت: بیمار باید در نتیجه حادثه دچار آسیب، نقص عضو، ازکارافتادگی یا فوت شده باشد.
- وجود رابطه میان تقصیر و خسارت: باید مشخص شود که آسیب ایجادشده با رفتار یا قصور پزشک ارتباط داشته است.
تشخیص این موارد معمولاً به بررسی پرونده پزشکی و اظهارنظر کارشناسان و مراجع تخصصی نیاز دارد.
مجازات پزشک در صورت اثبات جرایم پزشکی چیست؟
مجازات پزشک به نوع تخلف، میزان آسیب واردشده و شرایط پرونده بستگی دارد. در برخی پروندهها ممکن است پزشک به پرداخت دیه یا جبران خسارت محکوم شود و در مواردی نیز مجازاتهای قانونی یا انتظامی برای او در نظر گرفته شود.
بنابراین نمیتوان برای تمام پروندههای قصور پزشکی یک مجازات ثابت تعیین کرد. میزان دیه تقصیر پزشکی نیز با توجه به نوع آسیب و میزان خسارت تعیین میشود.
جرایم پزشکی در قانون
جرایم پزشکی در قانون بر اساس نوع تقصیر، میزان آسیب و نتیجه آن بررسی میشوند و قوانین مربوط به مسئولیت پزشکان و دیه، چارچوب رسیدگی را مشخص میکنند.
در صورت بروز آسیب، جمعآوری مدارک پزشکی و پیگیری قانونی اهمیت دارد. حتی کادر درمان و دامپزشکان میتوانند با بیمه مسئولیت حرفه ای دامپزشکان، ریسک مالی مسئولیت شغلی خود را کاهش دهند.
تفاوت تقصیر و قصور پزشکی چیست؟
انواع قصور پزشکی معمولاً به کوتاهی یا رعایت نکردن وظایف حرفهای گفته میشود؛ در حالی که تقصیر مفهوم گستردهتری دارد و میتواند رفتارهایی مانند بیاحتیاطی، بیمبالاتی، نداشتن مهارت یا رعایت نکردن مقررات را شامل شود.
به همین دلیل در پروندههای پزشکی، نوع رفتار پزشک و شرایط وقوع حادثه توسط مراجع تخصصی بررسی میشود تا مشخص شود مسئولیت قانونی وجود دارد یا خیر.
رسیدگی به قصور پزشکی در صلاحیت کدام دادگاه است؟
مرجع رسیدگی به پروندههای مربوط به قصور پزشکی به نوع موضوع و اتهام بستگی دارد. در پروندههای کیفری، شکایت میتواند از طریق دادسرای ویژه جرائم پزشکی پیگیری شود و پس از انجام تحقیقات و کارشناسی، در صورت وجود شرایط قانونی، پرونده برای ادامه رسیدگی به مرجع صالح ارسال خواهد شد.
همچنین برخی موضوعات مربوط به تخلفات حرفهای پزشکان در مراجع انتظامی سازمان نظام پزشکی بررسی میشود.
مدارک لازم برای شکایت در دادسرای جرایم پزشکی
برای شکایت از قصور پزشکی بهتر است مدارک و مستندات مرتبط با درمان و آسیب ایجادشده جمعآوری شود. برخی از مدارک مهم عبارتاند از:
- مدارک شناسایی شاکی
- مدارک و سوابق پزشکی
- نسخهها و دستورات پزشکی
- نتایج آزمایشها و تصویربرداریها
- گواهی یا مدارک مربوط به آسیب ایجادشده
- مدارک پرداخت هزینههای درمان
- شرح دقیق زمان و نحوه وقوع حادثه
- مشخصات پزشک یا مرکز درمانی موردنظر
هرچه مستندات پرونده کاملتر باشد، بررسی موضوع برای مراجع رسیدگیکننده آسانتر خواهد بود.
حکم و مجازات جرایم پزشکی در ایران
حکم پروندههای جرایم پزشکی با توجه به نوع تقصیر، میزان خسارت و نتیجه حاصل از آن تعیین میشود. ممکن است نتیجه پرونده شامل پرداخت دیه، جبران خسارت یا مجازاتهای قانونی و انتظامی باشد.
در صورتی که تقصیر پزشک اثبات نشود یا رابطهای میان عملکرد پزشک و آسیب ایجادشده وجود نداشته باشد، نمیتوان صرفاً بر اساس نامطلوب بودن نتیجه درمان، پزشک را مسئول دانست.
همچنین مسئولیت فقط به پزشکان محدود نمیشود و سایر فعالان حوزه درمان نیز ممکن است در صورت اثبات تقصیر، با مسئولیت قانونی مواجه شوند. برای مثال، مسئولان مراکز درمانی میتوانند از بیمه مسئولیت مسئول فنی بیمارستان، کلینیک، درمانگاه و داروخانه متناسب با شرایط فعالیت خود استفاده کنند.
مجازات جرایم پزشکی در صورت فوت بیمار
اگر بیمار در جریان درمان فوت کند، موضوع از حساسیت بیشتری برخوردار است؛ اما صرفاً وقوع فوت به معنی مجرم بودن پزشک نیست و باید تقصیر و رابطه آن با فوت اثبات شود. در صورت تأیید، پزشک ممکن است به پرداخت دیه و سایر مجازاتهای قانونی محکوم شود.
فرم مشاوره خرید بیمه مسئولیت
سوالات متداول
اگر درباره شکایت و مسئولیت پزشکی سؤال دارید، بهتر است این موارد را بدانید:
