در آغاز فعالیت صنعت بیمه در ایران، نیاز به نهادی متمرکز برای ساماندهی، نظارت و گسترش اصولی این صنعت بیش...
استاندارد حسابداری شماره ۲۸ فعالیتهای بیمه عمومی
(لازم الاجرا برای صورت های مالی که دوره مالی آنها از اول فروردین ۱۳۸۶ یا بعد از آن شروع می شود)
این استاندارد باید با توجه به "مقدمهای بر استانداردهای حسابداری" مطالعه و بکار گرفته شود.
هدف:
1. هدف این استاندارد تجویز روشهای حسابداری برای حق بیمه خسارت و مخارج تحصیل بیمه های عمومی مستقیم و اتکایی و همچنین افشای اطلاعات این نوع فعالیت ها در صورتهای مالی شرکتها و مؤسسات بیمه است. الزامات سایر استانداردهای حسابداری در صورتی برای فعالیتهای بیمه عمومی کاربرد دارد که توسط این استاندارد جایگزین نشده باشد.
دامنه کاربرد:
2. این استاندارد باید در مورد فعالیتهای بیمه عمومی و بیمه عمر زمانی بکار گرفته شود و در مورد سایر بیمه های زندگی کاربرد ندارد.
تعاریف:
3. اصطلاحات ذیل در این استاندارد با معانی مشخص زیر بکار رفته است:
۱- قرارداد بیمه (بیمه نامه): عقدی است که به موجب آن یک طرف (بیمه گر) متعهد می شود در ازای دریافت حق بیمه از طرف دیگر (بیمه گذار) در صورت وقوع حادثه، خسارت وارده به او یا شخص ذینفع را جبران کند یا مبلغ معینی را به وی یا شخص ذینفع بپردازد.
2- بیمه زندگی: نوعی بیمه مرتبط با حیات یا فوت انسان است که بیمه گر نسبت به پرداخت وجوهی معین بر اساس رویداد مشخصی، اطمینان می دهد.
3- بیمه عمومی: به بیمه های غیر از بیمه زندگی اطلاق می شود.
4- حق بیمه: مبلغی است که بیمه گر در ازای پذیرش خطر طبق قرارداد بیمه از بیمه گذار مطالبه می کند.
5- تاریخ شروع پوشش بیمه ای: عبارت است از تاریخ شروع پذیرش خطر توسط بیمه گر طبق قرارداد بیمه.
6- بیمه اتکایی: بیمه ای است که به موجب آن یک طرف (بیمه گر اتکایی) در ازای دریافت حق بیمه جبران تمام یا بخشی از خسارت وارده به طرف دیگر (بیمه گر واگذارنده) را بابت بیمه نامه یا بیمه نامه های صادره و یا قبولی توسط وی تعهد می کند.
7- بیمه اتکایی نسبی: نوعی بیمه اتکایی است که به موجب آن بیمه گر اتکایی در قبال دریافت نسبتی از حق بیمه قرارداد بیمه اولیه تعهد می کند به همان نسبت خسارت وارده به بیمه گر واگذارنده را جبران کند.
8- بیمه اتکایی غیر نسبی: نوعی بیمه اتکایی است که در آن بیمه گر اتکایی در قبال دریافت حق بیمه تعهد می کند تمام یا بخشی از خسارت مازاد بر سقف از پیش تعیین شده را جبران کند.
9- خسارت: عبارت است از مبلغ قابل پرداخت در اثر وقوع حوادث تحت پوشش قرارداد بیمه
۱۰ - شناخت درآمد حق بیمه
4. درآمد حق بیمه باید از تاریخ شروع پوشش بیمه ای و به محض اینکه حق بیمه به گونه ای اتکاپذیر قابل اندازه گیری باشد شناسایی شود.
5. بیمه گر درآمد حق بیمه را در ازای پذیرش خطر کسب میکند، لذا درآمد حق بیمه از تاریخ شروع پوشش بیمه ای، و نه تاریخ صدور در رابطه با هر یک از بیمه نامه ها شناسایی می شود. با این وجود، بنابه ملاحظات عملی بیمه گران معمولاً برای شناسایی درآمد، از مبناهایی استفاده می کنند که براساس آن تاریخ مزبور به طور تقریبی تعیین می شود. برای مثال بیمه گر مستقیم ممکن است فرض کند برای تمام بیمه نامه های صادر شده در یک ماه خطر از اوا سط ماه پذیرفته شده است. استفاده از این مفروضات در صورتی قابل پذیرش است که نتیجه حاصل از بکارگیری آن با شناسایی درآمد از تاریخ شروع پوشش بیمه ای هر بیمه نامه در دوره مالی مربوط تفاوت با اهمیتی نداشته باشد.
6. چنانچه بیمه گر بر اساس قوانین و مقررات مبالغی را از جانب سازمانهای دولتی یا سایر اشخاص ثالث از بیمه گذار دریافت کند و بدون دخل و تصرف آن را به حساب ذینفع واریز کند این مبالغ درآمد بیمه گر تلقی نمی شود.
7. درآمد حق بیمه باید به طور یکنواخت در طول دوره بیمه نامه (برای بیمه های مستقیم) یا در طول دوره پذیرش غرامت (برای بیمه های اتکایی) شناسایی شود مگر اینکه الگوی وقوع خطر در طول دوره بیمه نامه یکنواخت نباشد که در این صورت درآمد حق بیمه متناسب با الگوی وقوع خطر برآوردی شناسایی میشود.
8. در بیمه های عمومی، مبلغ حق بیمه در ازای پوشش خطر برای یک دوره زمانی معین دریافت می شود. این دوره زمانی معمولاً با دوره مالی تحت پوشش صورتهای مالی متفاوت است و در نتیجه حق بیمه مربوط به بیمه نامه های صادر شده در هر دوره با درآمد حق بیمه برابر نیست. بخشی از حق بیمه که مرتبط با پوشش خطر بعد از پایان دوره مالی میباشد طبق بند ۱۵ زیر حق بیمه عاید نشده محسوب می شود.
۹. در رابطه با بسیاری از بیمه های عمومی، درآمد حق بیمه معمولاً متناسب با گذشت زمان شناسایی می شود. این روش در مواردی مناسب است که خطر وقوع حوادثی که منجر به خسارت میشود در طول دوره بیمه نامه تقریباً یکنواخت باشد.
۱۰. در بعضی رشته ها همانند بیمه مهندسی الگوی وقوع خطر در طول دوره بیمه نامه یکنواخت نیست. در مورد بیمه های مهندسی (نظیر سدسازی) در اوایل انجام پروژه ها خطرات کمتر است و معمولاً در مراحل پایانی پروژه احتمال وقوع خطر و تحمل خسارت افزایش می یابد. درآمد حق بیمه این نوع بیمه ها متناسب با الگوی وقوع خطر برآوردی شناسایی می شود.
۱۱. در مواردی که طبق بیمه نامه، مبلغ حق بیمه در آینده مشمول تعدیل میباشد، حق بیمه تعدیل شده باید در موارد ممکن به عنوان مبنای شناسایی درآمد حق بیمه مورد استفاده قرار گیرد. اگر نتوان مبلغ تعدیل را به گونه ای اتکاپذیر براورد کرد، مبلغ اولیه حق بیمه که با توجه به سایر اطلاعات مربوط تعدیل میشود باید به عنوان مبنای شناسایی درآمد حق بیمه استفاده شود.
۱۲. در بعضی از انواع بیمهها حق بیمه با توجه به نتایج رویدادها و اطلاعاتی که تنها در طول دوره بیمه یا پس از آن مشخص می شود تعدیل می گردد. برای مثال، بیمه باربری دریایی و بیمه آتش سوزی انبارها از انواع بیمه های قابل تعدیل است که در ابتدای دوره بیمه مبلغ اولیه حق بیمه توسط بیمه گذار به بیمه گر پرداخت و سپس بر اساس اعلامیه حمل یا اعلام موجودی تعدیل میشود.
۱۳. درآمد حق بیمه مربوط به بیمه نامه های بین راهی باید براساس الزامات بندهای ۴، ۷ و ۱۵ شناسایی شود.
۱۴. بیمه گر ممکن است اطلاعات کافی جهت تشخیص بیمه نامه های صادر شده در اواخر سال مالی که تاریخ شروع پوشش بیمه ای آن قبل از تاریخ تراز نامه است نداشته باشد. این نوع بیمه نامه ها را بیمه نامه های بین راهی می گویند. با توجه به اینکه درآمد حق بیمه از تاریخ شروع پوشش بیمه ای شناسایی می شود، مبلغ بیمه نامه های بین راهی برا ساس تجارب گذشته و رویدادهای پس از تاریخ تر از نامه برآورد میشود و حصه عاید شده آن به عنوان درآمد حق بیمه شناسایی می شود.
۱۱ - حق بیمه عاید نشده
۱۵. بخشی از حق بیمه مرتبط با بیمه نامه های صادره طی دوره مالی که قابل انتساب به پوشش خطر بعد از پایان دوره مالی است به عنوان حق بیمه عاید نشده شناسایی می شود.
۱۶. روشهای برآورد حق بیمه عاید نشده باید به گونه ای انتخاب شود که مبلغ برآوردی تفاوت با اهمیتی با بدهی واقعی در تاریخ تر ازنامه نداشته باشد.
۱۷. در مواردی که الگوی وقوع خطر در طول دوره بیمه نامه تقریباً یکنواخت است برای محاسبه حق بیمه عاید نشده از روش تناسب زمانی استفاده می شود. شیوه های محاسبه حق بیمه عاید نشده در روش تناسب زمانی برای بیمه نامه های سالانه شامل روزانه(1/365)، ماهانه(1/34)، فصلی (1/8) و سالانه (1/2) است. در شیوه روزانه حق بیمه عاید نشده شامل مجموع حق بیمه های عاید نشده ای است که در پایان دوره مالی با توجه به مدت منقضی نشده بیمه نامه ها محاسبه میشود. در شیوه فصلی فرض میشود که صدور بیمه نامه ها در طی فصل به طور یکنواخت است در صورتی که در شیوه ماهانه فرض بر این است که صدور بیمه نامه ها در طول ماه به طور یکنواخت است. چنانچه صدور بیمه نامه ها در طول دوره مالی یکنواخت نبا شد. هر چه طول دوره مورد نظر برای محا سبه حق بیمه عاید نشده کمتر شود سطح دقت آن بیشتر می شود.
۱۸. در مواردی که حق بیمه متناسب با گذشت زمان به عنوان درآمد شناسایی می شود، روش تناسب زمانی باید به گونه ای انتخاب و بکار گرفته شود که دقت آن از روش فصلی (یا روش ۱/۸) کمتر نباشد.
۱۹. چنانچه دوره بیمه نامه بیش از یک سال با شد، در اعمال روش تناسب زمانی حق بیمه یک ساله در محاسبات مدنظر قرار میگیرد و حق بیمه مازاد بر یک سال به طور کامل به عنوان حق بیمه عاید نشده محسوب می گردد.
خسارت
۲۰. بدهی بابت خسارت معوق باید برای بیمه های مستقیم و اتکایی شناسایی شود. مبلغ خسارت معوق باید بیانگر برآورد معقولی از مخارج لازم برای تسویه تعهد فعلی در تاریخ ترازنامه باشد.
۲۱. بدهی بابت خسارت معوق باید شامل مبالغ زیر باشد:
الف. خسارت واقع شده ای که گزارش نشده است.
ب. خسارت گزارش شده ای که پرداخت نشده است.
ج. خسارتی که به طور کامل گزارش نشده است و د. مخارج براوردی تسویه خسارت
۲۲. حصول اطمینان نسبت به شناسایی هزینه ها و بدهی های مرتبط با خسارت در دوره مالی مربوط حائز اهمیت است. خسارت ناشی از حوادث تحت پوششی است که در طول دوره بیمه نامه اتفاق می افتد. برخی خسارتها در دوره مالی وقوع حادثه به بیمه گر گزارش و در همان دوره تسویه میشود و برخی نیز ممکن است تا پایان دوره مالی تسویه نشود. همچنین ممکن است حوادثی واقع و منجر به خسارت شود اما تا پایان دوره مالی به بیمه گر گزارش نگردد. این گونه خسارتها خسارت واقع شده ای که گزارش نشده است نامیده می شود. بدهی مربوط به خسارت واقع شده ای که پرداخت نشده است شامل خسارت گزارش نشده، با توجه به تجربیات در مورد خسارت واقع شده در گذشته و آخرین اطلاعات موجود برآورد و شناسایی می شود. برای برآورد مبلغ خسارت یاد شده نه تنها تجربیات گذشته بلکه تغییر شرایط از قبیل آخرین حوادث فاجعه آمیز و تغییر در حجم و ترکیب خطرات تحت پوشش بیمه در نظر گرفته می شود.
۲۳. تشخیص اجزای تشکیل دهنده مخارج نهایی جبران خسارت توسط بیمه گر برای تعیین هزینه های خسارت دوره مالی و بدهی خسارت معوق در تاریخ تراز نامه حائز اهمیت است. این اجزا شامل مبالغ قابل پرداخت بابت خسارت طبق مفاد بیمه نامه و مخارج تعیین و تسویه خسارت است مخارج تعیین و تسویه خسارت شامل مخارج مستقیم هر خسارت مانند حق الزحمه خدمات کارشناسی و حقوقی و همچنین آن دسته از مخارج غیر مستقیمی است که بتوان با هر خسارت مرتبط دانست. در تعیین مخارج نهایی جبران خسارت مبالغ بازیافتنی از طریق حق جانشینی و یا اقلام اسقاطی از مبلغ خسارت کسر میشود.
۲۴. بدهی بابت خسارت معوق شامل خسارت پرداخت نشده و مخارج مستقیم و غیر مستقیم تسویه خسارتی میباشد.
که در دوره های مالی جاری و گذشته واقع شده است چون این مبالغ بیانگر تعهد فعلی بیمه گر در نتیجه وقوع رویدادهای گذشته است.
۲۵. ذخایر لازم برای خسارت معوق با توجه به خسارت براوردی هر مورد یا طبقه ای از یک رشته مثلاً در بیمه بدنه بر اساس مدل و سال تولید تعیین می شود. علاوه بر این ممکن است برای هر رشته نیز از فرمولهای ریاضی استفاده شود. انتخاب روش محاسبه به نوع بیمه و قضاوت مدیریت بستگی دارد. روشی که توسط مدیریت انتخاب می شود باید به طور یکنواخت اعمال گردد.
۲۶. شناسایی هزینه ها و بدهی های مربوط به اجزای تشکیل دهنده مخارج نهایی جبران خسارت به میزان قابلیت اتکای اندازه گیری این اجزا بستگی دارد. بعضی بیمه گران برای برآورد مخارج نهایی جبران خسارت با توجه به تجربیات گذشته خود و صنعت از فرمولهای خاصی استفاده می کنند. این فرمولها در صورتی قابل اتکا خواهد بود که متکی به تعداد سالهای کافی باشد و به گونه ای مناسب برای در نظر گرفتن تحولات اخیر تعدیل گردد.
۲۷. تعديل بدهی خسارت معوق بر اساس اطلاعاتی که پس از شناخت اولیه به دست می آید، ضروری است. هدف از انجام این تعدیلات براورد دقیق تر مخارج مورد انتظار جبران خسارت است. همانند سایر بدهی ها اثر این تعدیلات بر بدهی خسارت معوق و هزینه خسارت به محض دسترسی به اطلاعات جدید شناسایی میشود. با این گونه تعديلات به عنوان تغییر در براورد حسابداری برخورد میشود.
۲۸. مبالغ دریافتنی از بیمه گر اتکایی بابت خسارت واقع شده اعم از گزارش شده و گزارش نشده باید در دوره وقوع از یک طرف به عنوان دارایی و از طرف دیگر به عنوان درآمد بیمه گر واگذارنده شناسایی شود و نباید حسب مورد با بدهی یا هزینه مربوط تهاتر شود.
۱۲ - ذخیره تکمیلی
۲۹. چنانچه حق بیمه های عاید نشده برای پوشش خسارت مورد انتظار مربوط به بیمه نامه های منقضی نشده در تاریخ تراز نامه کافی نباشد باید ذخیره تکمیلی لازم برای آن شناسایی شود.
۳۰. برای تعیین ذخیره تکمیلی، هر رشته از فعالیت های بیمه ای به طور جداگانه در نظر گرفته می شود. برای این منظور، مجموع حق بیمه عاید نشده هر رشته با مجموع خسارت مورد انتظار و هزینه های مربوط به آن مقایسه و در صورت وجود کسری، ذخیره تکمیلی شناسایی می شود.
۱۳ - حق بیمه های اتکایی
۳۱. حق بیمه اتکایی واگذاری به بیمه گران اتکایی باید توسط بیمه گر واگذارنده از تاریخ شروع پوشش بیمه ای و طی دوره تأمین خسارت قرارداد بیمه اتکایی به طور یکنواخت طی دوره پوشش بیمه ای یا متنا سب با الگوی وقوع خطر به عنوان هزینه بیمه اتکایی واگذاری در صورت سود و زیان شناسایی شود.
۳۲. بیمه گران مستقیم و اتکایی معمولاً بخشی از خطرات قبولی را به بیمه گران اتکایی منتقل و در قبال پوشش بیمه ای مجدد بخشی از حق بیمه دریافتی را به آنها پرداخت میکنند. این مبالغ هزینه بیمه اتکایی واگذاری نامیده می شود.
۳۳. بیمه گر واگذارنده معاملات بیمه مستقیم و بیمه اتکایی را به صورت جداگانه گزارش میکند تا دامنه و اثربخشی بیمه اتکایی برای استفاده کنندگان صورت های مالی به طور شفاف گزارش شود و شاخصهایی از عملکرد مدیریت خطر به استفاده کنندگان ارائه گردد.
براین اساس حق بیمه واگذاری به بیمه گران اتکایی به عنوان هزینه شناسایی می شود و با درآمد حق بیمه تهاتر نمی گردد. خسارت دریافتی یا دریافتنی از بیمه گران اتکایی نیز توسط بیمه گر مستقیم به عنوان درآمد شناسایی میگردد و با هزینه خسارت یا هزینه حق بیمه اتکایی واگذاری تهاتر نمی شود.
۳۴. هزینه بیمه اتکایی واگذاری با توجه به شرایط قرارداد منعقد شده با بیمه گر اتکایی یا الزامات قانونی شناسایی می شود. حق بیمه اتکایی واگذاری در بیمه های اتکایی نسبی به طور هماهنگ با بیمه های مستقیم مربوط به عنوان هزینه شناسایی می گردد. به عبارت دیگر هزینه بیمه اتکایی واگذاری به طور یکنواخت در طول دوره بیمه مستقیم مربوط شناسایی و در مواردی که شناسایی درآمد در بیمه های مستقیم براساس الگوی وقوع خطر است، هزینه یاد شده نیز طبق الگوی مزبور شناسایی می شود. هزینه بیمه اتکایی واگذاری در بیمه های اتکایی غیر نسبی نیز معمولاً طی دوره بیمه اتکایی به طور یکنواخت به عنوان هزینه دوره شناسایی می شود.
۳۵. کارمزدهای دریافتی و دریافتنی از بیمه گر اتکایی طبق شرایط بیمه اتکایی تعلق میگیرد و بنابراین در زمان شروع پوشش بیمه اتکایی به عنوان درآمد شناسایی می شود.
۳۶. سهم بیمه گر مستقیم از مشارکت در سود (کارمزد منافع) دریافتی یا دریافتنی از بیمه گر اتکایی، طبق مبنای تعهدی صرف نظر از زمان دریافت آن در زمان تحقق به عنوان درآمد شناسایی می شود.
۳۷. بیمه گر اتکایی ممکن است بخشی از خطر پذیرفته شده از بیمه گر مستقیم را مجدداً به بیمه گر اتکایی دیگری بیمه گر اتکایی قبول کننده واگذار کند که به آن واگذاری مجدد گفته می شود. نحوه حسابداری قراردادهای بیمه اتکایی مجدد نیز مشابه قراردادهای بیمه اتکایی اولیه است.
۱۴ - انتقال پرتفوی
۳۸. طبق ماده ۵۴ قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه گری مؤسسات بیمه میتوانند با موافقت بیمه مرکزی ایران و تصویب شورای عالی بیمه تمام یا قسمتی از پرتفوی خود را با کلیه حقوق و تعهدات ناشی از آن به یک یا چند مؤسسه بیمه مجاز دیگر واگذار کنند.
۳۹. با توجه به اینکه مسئولیت مرتبط با خسارت بیمه انتقالی از بیمه گر انتقال دهنده به بیمه گر قبول کننده منتقل می شود انتقال پرتفوی باید توسط بیمه گر انتقال دهنده به عنوان حذف پرتفوی و تو سط بیمه گر قبول کننده به عنوان قبول پرتفوی به حساب گرفته شود.
۴۰. حذف پرتفوی باید توسط بیمه گر انتقال دهنده از طریق حذف بدهی ها و دارایی های مرتبط با خطرات منتقل شده به حساب گرفته شود. قبول پر تفوی باید توسط بیمه گر قبول کننده از طریق شناسایی درآمد حق بیمه عاید نشده و خسارت معوق پذیرفته شده به حساب گرفته شود.
۱۵ - بیمه مشترک
۴۱. فعالیت های بیمهای که از طریق قراردادهای بیمه مشترک با بیمه گزار انجام میشود باید توسط بیمه گران قبول کننده همانند بیمه مستقیم به حساب گرفته شود.
۴۲. بیمه گران مستقیم یا اتکایی ممکن است طی یک قرارداد بیمه مشترک طرف بیمه گذار واقع شوند یا اینکه هر یک به نسبت سهم خود از بیمه مشترک قراردادهای جداگانه با بیمه گذار منعقد کنند. در این موارد بیمه گران سهم خود از حق بیمه ها خسارت و سایر هزینه ها را براساس نسبتهای توافقی به حساب می گیرند.
۴۳. بیمه نامه هایی که به طور مستقیم توسط یکی از اعضای گروه بیمه گران مشترک صادر می شود باید توسط آن عضو به عنوان بیمه مستقیم به حساب گرفته شود و بخشی از خطرات که توسط سایر اعضای گروه پذیرفته می شود باید همانند بیمه اتکایی واگذاری محسوب گردد. بیمه گرانی که این خطرات را می پذیرند باید با آن همانند بیمه اتکایی قبولی برخورد کنند.
مخارج تحصیل
۴۴. مخارج تحصیل بیمه نامه ها باید در زمان وقوع به عنوان هزینه دوره شناسایی شود.
۴۵. مخارج تحصیل، از جمله شامل حق العمل پرداختی به نمایندگی ها مخارج صدور بیمه نامه ها مخارج اداری نگهداری سوابق بیمه نامه ها و مخارج وصول حق بیمه هاست.
۱۶ - افشا
۴۶. اطلاعات زیر باید در یادداشتهای توضیحی صورت های مالی افشا شود:
الف. رویه شناسایی درآمد حق بیمه و حق بیمه عاید نشده (اعم از بیمه های مستقیم و بیمه های اتکایی)،
ب. رویه شناسایی هزینه حق بیمه بیمه های اتکایی واگذاری و
ج. نحوه محاسبه ذخیره خسارت معوق و ذخیره تکمیلی
۴۷. اقلام زیر باید در متن ترازنامه افشا شود:
الف. مطالبات از بیمه گذاران و نمایندگان،
ب. مطالبات از بیمه گران اتکایی
ج. بدهی خسارت معوق
د. بدهی به بیمه گران اتکایی
ه. حق بیمه عاید نشده و
و. ذخیره تکمیلی.
۴۸. اقلام زیر باید در متن صورت سود و زیان افشا شود:
الف. درآمد حق بیمه (مستقیم و اتکایی قبولی)،
ب. درآمد بازیافت خسارت از بیمه گران اتکایی،
ج. هزینه خسارت بیمه های مستقیم و اتکایی قبولی و
د. هزینه حق بیمه اتکایی واگذاری.
۴۹. اجزای تشکیل دهنده اقلام ذکر شده در بندهای ۴۷ و ۴۸ در یادداشتهای توضیحی افشا میشود.
تاریخ اجرا
۵۰. الزامات این استاندارد در مورد کلیه صورتهای مالی که دوره مالی آنها از تاریخ ۱۳۸۶/۱/۱ و بعد از آن شروع میشود لازم الاجراست.
مطابقت با استانداردهای بین المللی حسابداری
۵۱ هیئت استانداردهای بین المللی حسابداری در رابطه با بیمه های عمومی استاندارد خاصی تدوین نکرده است اما در استاندارد بین المللی گزارشگری مالی شماره ۴ با عنوان " قراردادهای بیمه" چارچوبهای کلی در مورد تعریف بیمه و فعالیت های بیمه ای ارائه کرده است.
